Od czego robi się jęczmień? Przyczyny i sposoby leczenia

Jęczmień najczęściej powstaje wskutek bakteryjnego zakażenia gruczołów powieki, zwykle przez gronkowca złocistego. Sprzyjają mu brudne ręce, pocieranie oczu, niewłaściwy demakijaż, soczewki kontaktowe oraz niektóre choroby skóry i zaburzenia odporności. Sprawdź, jak rozpoznać zmianę, bezpiecznie złagodzić objawy i ustalić, kiedy potrzebna jest konsultacja okulistyczna.

Najważniejsze informacje:

• Jęczmień jest ostrym zakażeniem gruczołów powieki.
• Najczęściej odpowiada za niego gronkowiec złocisty.
• Zwykle ustępuje samoistnie w ciągu 7–10 dni.
• Nie wolno go wyciskać ani przekłuwać.
• Nawracające lub długo utrzymujące się zmiany wymagają oceny lekarza.

Czym jest jęczmień na oku?

Jęczmień, określany medycznie jako hordeolum, to miejscowy stan zapalny i ropny gruczołów powieki. Zmiana przypomina niewielki, bolesny guzek, który może pojawić się zarówno na powiece górnej, jak i dolnej.

W około 90–95% przypadków zakażenie wiąże się z gronkowcem złocistym. Bakteria może wniknąć do mieszka rzęsy, gruczołów łojowych albo gruczołów znajdujących się głębiej w powiece.

Jakie są rodzaje jęczmienia?

Rodzaj jęczmienia zależy od miejsca, w którym rozwija się zapalenie:

• jęczmień zewnętrzny powstaje przy brzegu powieki, w obrębie mieszka rzęsy lub gruczołów Zeissa i Molla;
• jęczmień wewnętrzny rozwija się głębiej, w gruczołach Meiboma;
• zmiana zewnętrzna zwykle ma widoczny żółty czop ropny;
• zmiana wewnętrzna może być widoczna dopiero po odchyleniu powieki.

Jęczmień wewnętrzny często powoduje silniejsze uczucie ucisku i ciała obcego. Zewnętrzny guzek jest łatwiejszy do zauważenia, ponieważ znajduje się przy linii rzęs.

Od czego robi się jęczmień?

Do zakażenia może dojść podczas pocierania oka zabrudzoną dłonią. Ryzyko rośnie również wtedy, gdy bakterie pozostają na akcesoriach mających kontakt z powiekami.

Najczęstsze czynniki sprzyjające powstaniu jęczmienia to:

• niedokładne mycie rąk i dotykanie oczu;
• pozostawianie makijażu na noc;
• używanie przeterminowanych lub źle dobranych kosmetyków;
• nieprawidłowa pielęgnacja soczewek kontaktowych;
• dym tytoniowy, pyły i drażniące substancje chemiczne;
• przewlekłe zapalenie brzegów powiek;
• trądzik różowaty i łojotokowe zapalenie skóry;
• cukrzyca oraz osłabienie odporności.

Jęczmień może pojawić się u osoby w każdym wieku. Częściej występuje u dzieci, które odruchowo pocierają oczy, oraz u osób z chorobami wpływającymi na pracę gruczołów powiekowych lub odporność organizmu.

Jęczmień nie powstaje wyłącznie z powodu zimna. Najczęściej rozwija się wtedy, gdy bakterie dostaną się do gruczołu powieki, a miejscowe warunki sprzyjają stanowi zapalnemu.

Jak rozpoznać pierwsze objawy?

Początek choroby zwykle wiąże się z miejscowym zaczerwienieniem, tkliwością i uczuciem piasku pod powieką. W ciągu kilku dni pojawia się bolesny obrzęk oraz guzek z białym lub żółtawym czubkiem.

Możliwe objawy jęczmienia obejmują:

• ból przy mruganiu i dotyku;
• świąd oraz pieczenie powieki;
• łzawienie i zaczerwienienie spojówki;
• uczucie ciała obcego w oku;
• nadwrażliwość na światło;
• zwężenie szpary powiekowej;
• wydzielinę ropną na brzegu powieki.

Jęczmień na ogół nie pogarsza trwale widzenia. Przy dużym obrzęku powieki obraz może jednak okresowo stać się mniej wyraźny, a łzawienie może utrudniać normalne funkcjonowanie.

Ile trwa jęczmień na oku?

Najczęściej zmiana dojrzewa i zaczyna ustępować w ciągu kilku dni. Całkowite zagojenie zazwyczaj trwa 7–10 dni, choć u części dzieci proces może zająć do dwóch tygodni.

Gdy jęczmień pęknie samoistnie, wydzielina wydostaje się na zewnątrz, a niewielka rana potrzebuje jeszcze kilku dni na regenerację. Zmiana zwykle nie pozostawia blizny.

Czy jęczmieniem można się zarazić?

Sam guzek nie przenosi się bezpośrednio z oka na oko, ale bakterie odpowiedzialne za zakażenie mogą trafić na dłonie, ręczniki, kosmetyki lub pościel. Z tego powodu podczas choroby warto ograniczyć kontakt z wydzieliną i zachować szczególną higienę.

Nie należy wspólnie używać:

• ręczników i chusteczek do twarzy;
• kosmetyków do oczu;
• poszewek i poduszek bez ich wcześniejszego wyprania;
• akcesoriów do soczewek kontaktowych;
• gąbek, pędzli i zalotki do rzęs.

Trzeba także często myć ręce, nie pocierać oczu i na czas leczenia zrezygnować z makijażu oraz soczewek kontaktowych.

Jak odróżnić jęczmień od gradówki?

Jęczmień jest zwykle bolesny, zaczerwieniony i związany z zakażeniem bakteryjnym. Gradówka powstaje natomiast na skutek zablokowania gruczołu Meiboma i po pewnym czasie często przybiera postać twardego, mało bolesnego guzka.

Nawracający lub nieprawidłowo gojący się jęczmień może przejść w gradówkę. Jeżeli guzek utrzymuje się mimo ustąpienia bólu i zaczerwienienia, warto pokazać go okuliście.

Jak leczyć jęczmień w domu?

W łagodnych przypadkach wystarcza higiena powiek i ciepłe kompresy. Przed każdym kontaktem z okolicą oka należy dokładnie umyć ręce.

Domowe postępowanie może obejmować:

1. przyłożenie ciepłego, czystego kompresu na około 10–15 minut;
2. powtarzanie okładu 3–4 razy dziennie;
3. delikatne oczyszczanie brzegów powiek;
4. rezygnację z makijażu i soczewek kontaktowych;
5. pranie ręczników oraz częstą wymianę poszewek;
6. obserwowanie, czy obrzęk i ból stopniowo się zmniejszają.

Do okładów można użyć czystej, ciepłej wody albo preparatu przeznaczonego do higieny powiek. Napary ziołowe, w tym rumianek, mogą uczulać i nie są konieczne, dlatego ich stosowanie wymaga ostrożności.

Nie wyciskaj, nie przekłuwaj i nie nacinaj jęczmienia samodzielnie. Takie działanie może rozsiać zakażenie, uszkodzić powiekę i zwiększyć ryzyko powikłań.

Kiedy potrzebne są maści lub krople?

Jeżeli objawy nie mijają, nasilają się albo zmiana jest głęboko położona, lekarz może zalecić leczenie miejscowe. W zależności od obrazu choroby stosuje się maści lub krople, czasem zawierające antybiotyk.

Antybiotyku nie należy dobierać samodzielnie. Preparaty okulistyczne, zwłaszcza połączone z kortykosteroidem, powinny być używane wyłącznie zgodnie z zaleceniem lekarza.

Duży ropień, który utrudnia widzenie lub nie reaguje na leczenie zachowawcze, może wymagać nacięcia i opróżnienia przez okulistę. Zabieg wykonuje się w warunkach medycznych, a nie w domu.

Kiedy zgłosić się do okulisty?

Konsultacja jest potrzebna, gdy jęczmień nie zaczyna się zmniejszać po kilku dniach albo utrzymuje się dłużej niż 10–14 dni. Szybszej oceny wymaga także nasilający się obrzęk lub nietypowy przebieg choroby.

Nie zwlekaj z kontaktem z lekarzem, gdy występują:

• zaburzenia widzenia niezwiązane wyłącznie z łzawieniem;
• silny albo narastający ból oka;
• gorączka lub wyraźne osłabienie;
• obrzęk obejmujący całą powiekę lub okolice oka;
• duża ilość ropnej albo krwawej wydzieliny;
• wypadanie rzęs w miejscu zmiany;
• częste nawroty jęczmienia.

Okulista rozpoznaje jęczmień przede wszystkim podczas badania powieki i oka. W nietypowych przypadkach może zlecić posiew wydzieliny, aby ustalić bakterie i ich wrażliwość na leki.

Jak zapobiegać nawrotom?

Profilaktyka polega głównie na ograniczaniu przenoszenia bakterii i utrzymaniu drożności gruczołów powiekowych. Brzegi powiek warto delikatnie oczyszczać rano i wieczorem, używając czystych chusteczek lub preparatów przeznaczonych do tego celu.

Pomocne nawyki obejmują:

• mycie rąk przed dotykaniem twarzy i zakładaniem soczewek;
• dokładny demakijaż przed snem;
• regularne czyszczenie akcesoriów do makijażu;
• wymianę przeterminowanych kosmetyków;
• prawidłową pielęgnację soczewek kontaktowych;
• unikanie dymu tytoniowego i silnie drażniących substancji;
• leczenie zapalenia brzegów powiek, trądziku różowatego i łojotokowego zapalenia skóry.

Jeśli jęczmień powtarza się kilka razy w roku, lekarz może zalecić dodatkową diagnostykę, w tym ocenę gospodarki cukrowej oraz sprawdzenie chorób skóry i przewlekłych stanów zapalnych powiek.