Rozdzielność majątkową ustanawia się w formie umowy majątkowej małżeńskiej zawartej jako akt notarialny. Można podpisać ją przed ślubem albo już w trakcie małżeństwa. Sama umowa zmienia ustrój majątkowy na przyszłość, ale nie usuwa automatycznie wcześniej powstałych długów.
Czym jest intercyza?
Intercyza to potoczna nazwa umowy majątkowej małżeńskiej. Na jej podstawie przyszli małżonkowie albo małżonkowie mogą zmienić ustrój majątkowy określony przez przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Bez zawarcia takiej umowy między małżonkami co do zasady powstaje ustawowa wspólność majątkowa. Obejmuje ona składniki majątku nabyte w czasie małżeństwa przez oboje małżonków, z wyjątkami wskazanymi w ustawie. Rozdzielność majątkowa powoduje natomiast, że każdy z małżonków zachowuje własny majątek i samodzielnie nim zarządza.
Do ważnego ustanowienia rozdzielności potrzebny jest akt notarialny. Zwykła umowa pisemna, ustne ustalenie ani podpisanie dokumentu bez udziału notariusza nie wystarczą.
Kiedy można podpisać intercyzę?
Umowę można zawrzeć na dwa sposoby, zależnie od tego, czy małżeństwo zostało już zawarte:
- Przed ślubem – umowa jest zawierana przez osoby, które dopiero planują małżeństwo. Rozdzielność zaczyna obowiązywać z chwilą zawarcia małżeństwa.
- W trakcie małżeństwa – małżonkowie podpisują akt notarialny już po ślubie. Ustrój rozdzielności powstaje od momentu określonego w umowie, co do zasady od jej zawarcia.
W obu przypadkach zasadnicza procedura wygląda podobnie. Strony muszą zgodnie wyrazić wolę zmiany ustroju majątkowego i stawić się u notariusza. Przed ślubem dokument potwierdzający zawarcie małżeństwa nie jest jeszcze dostępny, natomiast małżonkowie powinni przedstawić odpis aktu małżeństwa, jeśli notariusz go wymaga.
Wspólność ustawowa a rozdzielność majątkowa
Różnice między tymi ustrojami dotyczą przede wszystkim własności zarobków, zarządzania majątkiem i skutków zobowiązań. Szczegółowa odpowiedzialność za długi zależy jednak także od tego, kto zaciągnął zobowiązanie, na jaki cel i czy drugi małżonek wyraził zgodę.
| Cecha | Wspólność ustawowa | Rozdzielność majątkowa |
|---|---|---|
| Zarządzanie zarobkami | Dochody uzyskane w czasie małżeństwa co do zasady zasilają majątek wspólny. | Każdy małżonek zachowuje własne dochody i samodzielnie nimi zarządza. |
| Odpowiedzialność za długi | Zakres odpowiedzialności może obejmować majątek wspólny, zależnie od okoliczności zaciągnięcia zobowiązania. | Co do zasady dług jednego małżonka nie staje się automatycznie długiem drugiego, ale sama umowa nie uchyla praw wierzyciela nabytych wcześniej. |
| Zarząd majątkiem | W sprawach dotyczących majątku wspólnego mogą być potrzebne działania obojga małżonków. | Każdy małżonek zarządza własnym majątkiem, bez konieczności uzyskiwania zgody drugiego w typowych sprawach. |
| Podział majątku | Przy ustaniu wspólności trzeba rozliczyć majątek wspólny i ustalić udziały. | Nie powstaje jeden wspólny majątek z tytułu samego trwania małżeństwa. Wspólne składniki mogą jednak nadal należeć do obojga, jeśli zostaną nabyte wspólnie. |
| Dziedziczenie | Dziedziczeniu podlega majątek osobisty oraz udział zmarłego w majątku wspólnym. | Dziedziczeniu podlega majątek należący do zmarłego małżonka. Rozdzielność nie wyłącza dziedziczenia ustawowego. |
Rozdzielność nie oznacza więc, że małżonkowie nie mogą wspólnie kupić mieszkania, samochodu lub innego składnika majątku. W takim przypadku mogą stać się współwłaścicielami na zasadach określonych w umowie albo wynikających z udziałów.
Jak ustanowić rozdzielność majątkową u notariusza?
Procedura zwykle składa się z kilku etapów. Przed wizytą warto zapytać wybraną kancelarię, jakie dokumenty będą potrzebne w konkretnej sytuacji.
- Małżonkowie albo przyszli małżonkowie uzgadniają, że chcą zmienić ustrój majątkowy, oraz ustalają zakres umowy.
- Przygotowują dokumenty potrzebne do sporządzenia aktu notarialnego.
- Umawiają wizytę u notariusza i przekazują mu podstawowe informacje dotyczące stron oraz planowanej umowy.
- Notariusz wyjaśnia treść czynności, sporządza akt, a strony składają podpisy i uiszczają należne opłaty.
Na spotkanie najczęściej należy przygotować następujące dokumenty:
- Dokumenty tożsamości obu osób, na przykład dowody osobiste.
- Odpis aktu małżeństwa, jeżeli umowa jest zawierana po ślubie.
- Informacje o stanie cywilnym i podstawowe dane potrzebne do sporządzenia aktu.
- Dokumenty dotyczące majątku, jeżeli umowa ma uwzględniać konkretną sytuację majątkową albo dodatkowe postanowienia.
Wynagrodzenie notariusza, podatek i ewentualne opłaty za wypisy zależą od rodzaju czynności oraz zakresu dokumentu. Przed podpisaniem aktu kancelaria powinna poinformować strony o przewidywanych kosztach. Nie należy przyjmować jednej stałej kwoty dla każdej sprawy.
O czym trzeba pamiętać?
Intercyza działa przede wszystkim na przyszłość. Nie powoduje automatycznego wygaśnięcia istniejących długów ani nie odbiera wierzycielowi praw, które powstały przed zmianą ustroju majątkowego. Nie jest też narzędziem do ukrywania majątku przed wierzycielami.
Sama rozdzielność nie rozstrzyga wszystkich kwestii związanych z działalnością gospodarczą, wspólnymi zakupami, kredytami czy wcześniejszymi zobowiązaniami. Przy znacznych aktywach, prowadzeniu firmy, istniejącym zadłużeniu albo planowanej transakcji dotyczącej nieruchomości warto przed podpisaniem aktu skonsultować sytuację z prawnikiem.
Umowa zmienia ustrój majątkowy, ale nie zastępuje analizy konkretnych umów kredytowych, dokumentów własności ani zasad odpowiedzialności za zobowiązania. Jej treść powinna być zrozumiała dla obu stron przed złożeniem podpisów.
Najważniejsze: aby ustanowić rozdzielność majątkową w Polsce, trzeba zawrzeć umowę majątkową małżeńską w formie aktu notarialnego. Można zrobić to przed ślubem lub w trakcie małżeństwa, a skutki i zakres wcześniejszych zobowiązań trzeba oceniać osobno.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi wiążącej porady prawnej. W sprawach dotyczących konkretnego majątku, długów, kredytów lub działalności gospodarczej skonsultuj się z notariuszem albo prawnikiem.
