Nie musisz zmieniać nazwiska po ślubie. Możesz zachować nazwisko rodowe, przyjąć nazwisko małżonka albo połączyć oba nazwiska w nazwisko dwuczłonowe. Każdy z małżonków ma takie samo prawo do wyboru, a decyzję można później zmienić w trybie administracyjnym.
Jakie nazwisko można wybrać w USC?
Zasady wynikają przede wszystkim z art. 25 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Oświadczenie dotyczące nazwisk składa się w Urzędzie Stanu Cywilnego w związku z zawarciem małżeństwa. Nie ma przy tym przepisu, który nakazywałby kobiecie przyjęcie nazwiska męża. Mężczyzna również może przyjąć nazwisko żony albo utworzyć nazwisko dwuczłonowe.
Przyszli małżonkowie mają trzy podstawowe możliwości:
- Oboje zachowują nazwiska rodowe – każde z małżonków nadal posługuje się swoim dotychczasowym nazwiskiem.
- Jedno z małżonków przyjmuje nazwisko drugiego – może to zrobić zarówno żona, jak i mąż.
– powstaje ono przez połączenie dotychczasowego nazwiska z nazwiskiem małżonka i może mieć maksymalnie dwa człony.
Jeżeli oświadczenie o nazwisku nie zostanie złożone, każdy z małżonków zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko. Nie można natomiast dokonać prostego „wymienienia się” nazwiskami, tak aby każde z małżonków przejęło nazwisko drugiego.
Dwuczłonowe nazwisko czy jedno po ślubie – co wziąć pod uwagę?
Nazwisko dwuczłonowe bywa kompromisem między przywiązaniem do własnej historii a chęcią zaznaczenia wspólnoty małżeńskiej. Może być ważne dla osoby, która prowadzi działalność zawodową pod nazwiskiem rodowym, publikuje, buduje rozpoznawalność albo po prostu nie chce całkowicie rezygnować z dotychczasowej tożsamości.
Trzeba jednak liczyć się z codziennymi niedogodnościami. Dłuższe nazwisko może nie mieścić się w formularzach, utrudniać podpisywanie dokumentów i zwiększać ryzyko pomyłek w systemach teleinformatycznych. Warto przed decyzją zapisać każdą rozważaną wersję nazwiska, wypowiedzieć ją kilka razy i sprawdzić, jak wygląda w podpisie oraz w typowych formularzach.
| Wariant | Zalety | Wyzwania |
|---|---|---|
| Każde z małżonków pozostaje przy swoim nazwisku | Brak wymiany dokumentów z powodu zmiany nazwiska i zachowanie dotychczasowej tożsamości zawodowej | Małżonkowie mogą mieć różne nazwiska, podobnie jak rodzic i dziecko |
| Przyjęcie nazwiska małżonka | Jedno wspólne nazwisko i prostsze posługiwanie się nim na co dzień | Konieczność aktualizacji dokumentów oraz rezygnacja z dotychczasowego nazwiska |
| Nazwisko dwuczłonowe | Zachowanie własnego nazwiska przy jednoczesnym dodaniu nazwiska małżonka | Dłuższy podpis, ograniczenia formularzy i więcej okazji do błędnego zapisu |
Nie ma jednej obiektywnie lepszej opcji. Dla jednej osoby najważniejsza będzie więź z rodziną i dotychczasowym dorobkiem, dla innej wspólne nazwisko z małżonkiem albo względy brzmieniowe. Znaczenie może mieć także marka osobista, planowana działalność zawodowa i nazwisko przyszłych dzieci.
Kolejność członów nazwiska dwuczłonowego
Przepisy wskazują, że nazwisko utworzone przez połączenie nie może składać się z więcej niż dwóch członów. Z brzmienia regulacji i praktyki wynika, że człony można ułożyć w wybranej kolejności. Jeśli więc jedna osoba nosi nazwisko Nowak, a druga Kowalska, możliwe jest zarówno nazwisko Nowak-Kowalska, jak i Kowalska-Nowak.
Małżonkowie nie muszą też mieć identycznej kolejności członów. Jedno z nich może wybrać nazwisko Kowalska-Nowak, a drugie Nowak-Kowalska. Jeżeli któreś z małżonków ma już nazwisko dwuczłonowe, po połączeniu nadal nie można przekroczyć limitu dwóch członów. W praktyce oznacza to konieczność pozostawienia najwyżej jednego dotychczasowego członu i dołączenia nazwiska małżonka.
Praktyka USC nie zawsze jest jednolita. Zdarza się, że urzędnik interpretuje kolejność członów bardziej zachowawczo i próbuje narzucić wariant nazwisko rodowe–nazwisko małżonka. W takiej sytuacji spokojnie wskaż wybraną wersję i poproś o konsultację z kierownikiem USC. Jeżeli urząd nadal odmawia przyjęcia oświadczenia, poproś o odmowę na piśmie wraz z podstawą prawną.
W razie pisemnej odmowy można skorzystać z drogi przewidzianej w przepisach prawa o aktach stanu cywilnego. Wniosek o rozstrzygnięcie, czy odmowa była uzasadniona, składa się do sądu właściwego ze względu na siedzibę USC, co do zasady w terminie 14 dni od doręczenia zawiadomienia. Przed eskalacją sprawy można także skorzystać z innego USC, ponieważ oświadczenie przedślubne może zostać złożone przed wybranym kierownikiem USC.
Co zrobić, gdy po ślubie zmienisz zdanie?
Wybór dokonany przy zawieraniu małżeństwa nie musi oznaczać decyzji na całe życie. Jeżeli po ślubie chcesz przejść z nazwiska jednoczłonowego na dwuczłonowe, przyjąć nazwisko małżonka albo wrócić do wcześniejszego nazwiska, składasz wniosek o zmianę nazwiska w trybie administracyjnym.
Procedura wygląda następująco:
- Złóż wniosek do kierownika wybranego USC.
- Opisz ważny powód zmiany i przedstaw swoją konkretną sytuację, na przykład względy rodzinne, tożsamościowe lub zawodowe.
- Wnieś opłatę skarbową w wysokości obowiązującej w dniu składania wniosku i poczekaj na decyzję administracyjną.
Uzasadnienie powinno być rzeczywiste i indywidualne. Samo stwierdzenie, że nowe nazwisko bardziej się podoba, może nie wystarczyć. Po uzyskaniu decyzji trzeba będzie zaktualizować dokumenty oraz dane w instytucjach, z którymi się kontaktujesz.
Jak podjąć decyzję bez presji?
Przed wizytą w USC porozmawiajcie o wszystkich wariantach, także o tym, że nazwisko może zmienić mężczyzna. Następnie sprawdźcie, która opcja najlepiej odpowiada waszej sytuacji.
Pomocne będą pytania:
- Czy moje nazwisko jest ważną częścią tożsamości rodzinnej lub zawodowej?
- Czy planuję budować markę osobistą pod obecnym nazwiskiem?
- Czy wygoda jednego wspólnego nazwiska jest dla nas ważniejsza niż zachowanie nazwisk rodowych?
- Czy rozmawialiśmy o wszystkich wariantach bez założenia, że zmienić nazwisko może tylko kobieta?
- Czy zaakceptujemy wybraną wersję także wtedy, gdy po kilku miesiącach okaże się mniej wygodna, niż zakładaliśmy?
Najlepszy wybór to nie ten, który spełnia oczekiwania rodziny albo urzędnika, lecz taki, który oboje małżonkowie podejmują świadomie. Nazwisko może podkreślać wspólnotę, chronić dotychczasową tożsamość albo łączyć oba te znaczenia. Każda z tych dróg jest dopuszczalna, jeśli odpowiada osobom, których dotyczy.
