Nie. Intercyza nie pozbawia małżonka prawa do dziedziczenia po współmałżonku. Rozdzielność majątkowa reguluje majątek małżonków za ich życia, natomiast dziedziczenie następuje według przepisów prawa spadkowego albo testamentu. Intercyza może zmienić to, co znajdzie się w spadku, ale nie zmienia kręgu spadkobierców.
Czym jest intercyza?
Intercyza to umowa majątkowa małżeńska, którą małżonkowie mogą rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć wspólność ustawową. Najczęściej ustanawia rozdzielność majątkową. W takim ustroju każdy z małżonków zachowuje własny majątek osobisty i samodzielnie nim zarządza.
Umowę zawiera się w formie aktu notarialnego. Może zostać podpisana przed ślubem albo w trakcie małżeństwa. Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym dotyczy ona stosunków majątkowych między małżonkami, a nie ich praw spadkowych.
Dlaczego intercyza nie wyłącza dziedziczenia?
Dziedziczenie ustawowe wynika przede wszystkim z pokrewieństwa oraz istnienia małżeństwa. Ustrój majątkowy – wspólność ustawowa albo rozdzielność – nie decyduje o tym, kto należy do kręgu spadkobierców.
Jeżeli zmarły nie pozostawił testamentu, małżonek dziedziczy z ustawy razem z dziećmi zmarłego. Co do zasady udziały małżonka i dzieci są równe, przy czym udział małżonka nie może być niższy niż jedna czwarta całego spadku. Zawarcie intercyzy nie zmienia tych zasad.
Także przy dziedziczeniu testamentowym sama rozdzielność majątkowa nie pozbawia małżonka praw. O tym, kto zostanie powołany do spadku, decyduje treść ważnego testamentu. Jeżeli małżonek zostanie w nim pominięty, może w określonych warunkach dochodzić zachowku. Intercyza sama w sobie nie odbiera mu tego uprawnienia.
Co zmienia się w masie spadkowej?
Intercyza nie wpływa na to, kto dziedziczy, ale może mieć znaczenie dla tego, co podlega dziedziczeniu. Przy rozdzielności majątkowej nie powstaje majątek wspólny, który po śmierci jednego z małżonków trzeba byłoby najpierw podzielić.
W takiej sytuacji do masy spadkowej wchodzą składniki należące do zmarłego, w szczególności:
- Cały majątek osobisty zmarłego – w zakresie, w jakim należał do niego w chwili śmierci.
- Rzeczy i prawa nabyte przez zmarłego przed ślubem.
- Składniki uzyskane w trakcie małżeństwa, które przy rozdzielności zasiliły jego własny majątek.
- Długi spadkowe, ponieważ spadek obejmuje nie tylko aktywa, lecz także zobowiązania zmarłego.
Przy wspólności ustawowej część majątku wspólnego pozostaje przy żyjącym małżonku jako jego udział, a dopiero udział należący do zmarłego wchodzi do spadku. Przy rozdzielności nie ma takiego etapu rozliczania majątku wspólnego, dlatego wartość spadku może wyglądać inaczej. Nie wynika to jednak ze zmiany udziału małżonka w dziedziczeniu, lecz z odmiennego składu majątku zmarłego.
Intercyza a zrzeczenie się dziedziczenia
Intercyza bywa mylona z umową o zrzeczenie się dziedziczenia. Są to dwa różne dokumenty, dotyczące odmiennych kwestii:
| Cecha | Intercyza | Zrzeczenie się dziedziczenia |
|---|---|---|
| Przedmiot umowy | Reguluje stosunki majątkowe małżonków za życia. | Dotyczy prawa do dziedziczenia po przyszłym spadkodawcy. |
| Wpływ na spadek | Może zmienić skład majątku, który później stanie się spadkiem. | Może wyłączyć daną osobę z dziedziczenia na zasadach określonych w umowie. |
| Wpływ na krąg spadkobierców | Nie wyłącza małżonka z kręgu spadkobierców. | Służy do wyłączenia prawa do dziedziczenia, a jej skutki mogą obejmować także zstępnych zrzekającego się, chyba że umowa stanowi inaczej. |
Jeżeli małżonkowie chcą za życia uregulować, że nie będą po sobie dziedziczyć, potrzebują odrębnej umowy o zrzeczenie się dziedziczenia zawartej w formie aktu notarialnego. Sama intercyza nie pełni takiej funkcji.
Zachowek i długi spadkowe
Intercyza nie chroni przed dziedziczeniem długów po zmarłym małżonku. Rozdzielność może ograniczać odpowiedzialność za zobowiązania drugiego małżonka w czasie trwania małżeństwa, ale po jego śmierci długi związane ze spadkiem podlegają zasadom prawa spadkowego. Przed przyjęciem spadku trzeba więc ustalić jego stan majątkowy i rozważyć skutki przyjęcia albo odrzucenia spadku.
Rozdzielność majątkowa nie odbiera także prawa do zachowku. Jeżeli testament pomija małżonka, ocena jego roszczeń zależy od wszystkich okoliczności sprawy, między innymi od istnienia uprawnionych spadkobierców, ważności testamentu i ewentualnych przyczyn wyłączenia prawa do zachowku.
Najważniejsze rozróżnienie jest proste: intercyza dotyczy majątku za życia, a zrzeczenie się dziedziczenia dotyczy spadku po śmierci. Przy skomplikowanej sytuacji rodzinnej, majątkowej lub zadłużeniu warto skonsultować dokumenty z prawnikiem, ponieważ szczegółowe skutki zależą od treści umowy, testamentu i rodzaju posiadanego majątku.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W konkretnej sprawie warto skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym.
